Παρασκευή, 23 Ιουνίου 2017

Ο Κλήδονας δεν είναι μια απλή γιορτή αλλά μια τελετουργία με αρχαίες ρίζες



Ο κλήδονας δεν είναι ένα απλό πανηγυράκι που στήνεται στις γειτονιές για να περάσει η ώρα. 

Αν ψάξει κανείς τις ρίζες και τα νοήματα του θα εκπλαγεί καθώς πρόκειται για μια πανάρχαια τελετουργία που, σαφώς με πολλές διαφοροποιήσεις, έχει περάσει στη σύγχρονη εποχή όμως διατηρεί κάτι από τη μαγεία της αρχαιότητας και τη γοητεία της μαντικής δια του λόγου.

Την καταγωγή του πρέπει να την αναζητήσουμε στις τελετουργίες καθαρμού και μαντείας της Αρχαίας Ελλάδας, οι οποίες με τη σειρά του εδράζονταν στην  πίστη της μαγικής δύναμης του λόγου, ως παράγοντα επηρεασμού της εξέλιξης των πραγμάτων . Ότι δηλαδή τα σημαινόμενα του εκφωνούμενου λόγου μπορούν να γίνουν πράξη.

Τη λέξη κλήδονα τη συναντάμεαπό την αρχαϊκή εποχή ,8ος  -7ος  αιώνας, τόσο στα έπη του Ομήρου όσο και στον Ησίοδο. Στα γραπτά τους υπάρχει ως  κληδών, κληηδών ,κλεηδών κληδόνα, που σημαίνει φωνή, φήμη, θεϊκός λόγος, προφητεία. 

Γενικότερα για τη δύναμη που μπορεί να έχει ο λόγος και τις τελετουργίες που σχετίζονται με αυτόν μπορούμε να ανατρέξουμε εκτός από τον Ησίοδο, στον Πλούταρχο, τον Αιλιανό και το Δίωνα Χρυσόστομο.

Κατά την αρχαιότητα λοιπόν ο κλήδονας ήταν ένα μέσο μαντικής και μάλιστα μέσα από τυχαίες φωνές και λόγους που λειτουργούσαν ως χρησμοί . Για την ερμηνεία τους υπήρχαν οι λεγόμενοι κληδονιστές ή κληδονιστικοί.

Στον Αισχύλο και στον  "Προμηθέα Δεσμώτη", στο χορό των ωκεανίδων νυμφών αναφέρεται το εξής :Τρόπους δε μαντικής εστοίχισα κάκρινα πρώτος εξ ονειράτων α χρη ύπαρ γενέσθαι κληδόνας δε δυσηκρίτους  εγνώρισ' αυτοίς...

Μάλιστα είναι ενδιαφέρον που στις μέρες μας ο κλήδονας  συμπίπτει με το θερινό ηλιοστάσιο που αποτελεί κατάλοιπο της λατρείας του ηλίου, γι αυτό και σε πολλά μέρη αναφέρονται στη γιορτή ως  "Τ' Αγιαννιού του λιοτροπιού".

 Η φωτιά που ανάβουμε για να κάψουμε τους μάηδες,πάνω από την οποία πηδούν νέες και νέοι, έχει νόημα καθαρτικό,εξαγνίζει  και καθαρούς μας μεταφέρει στη νέα περίοδο που ξεκινά.

Το ρόλο των χρησμών στη σύγχρονη μορφή του κλήδονα τον έχουν οι μαντινάδες που συνοδεύουν τα ριζικάρια που βγαίνουν μέσα από τη στάμνα.

Η τελετουργία που ακολουθείται στην Κρήτη στη γιορτή του κλήδονα προβλέπει την παραμονή του Αϊ-Γιαννιού, ανύπαντρες κοπέλες να πάνε ως το πηγάδι ή την πηγή του χωριού και να μεταφέρουν το «αμίλητο νερό». 

Το νερό αυτό πρέπει να μπει σε στάμνα, όπου ρίχνουν σημαδεμένα τα ριζικάρια τους, συνήθως φρούτα,  και στη συνέχεια καλύπτουν με ένα κόκκινο πανί παραμένοντας όλο το βράδυ σε ανοικτό εξωτερικό χώρο κάτω από τα άστρα.

 Το απόγευμα της επόμενης ημέρας όλες οι κοπέλες μαζεύονται στην πλατεία κι έχοντας μάρτυρες τους μεγαλύτερους βγάζουν από τη στάμνα τα ριζικάρια συνοδεύοντας την έξοδο τους από το νερό με μια τυχαία μαντινάδα.Αυτή η μαντινάδα θεωρείται πως προλέγει τα μελλούμενα για την κοπέλα στην οποία ανήκει το ριζικάρι.

 Προτάσεις για εκδηλώσεις Κλήδονα


Για να ζήσετε την εμπειρία του κλήδονα πάντως σας έχουμε δύο προτάσεις για αύριο Σάββατο και την Κυριακή.

Αύριο μπορείτε να πάτε στην πλατεία του Φόδελε , όπου οργανώνεται εκδήλωση του κλήδονα στις 9 το βράδυ, μετά το κάψιμο των Μάηδων, η οποία θα συνοδευτεί από κρητική μουσική.


Εκδήλωση για το άνοιγμα του κλήδονα οργανώνεται εξάλλου την Κυριακή στις 9 το βράδυ στο Πάρκο Κνωσού. Μάλιστα το άνοιγμα της γιορτής θα γίνει με χορευτές του Λυκείου Ελληνίδων ενώ μουσικά θα πλαισιωθεί από το κρητικό συγκρότημα του Μ. Σχοιναράκη 

Απερίγραπτη μπόχα γύρω από την πλατεία 18 Άγγλων-κρατάς μύτη για να περάσεις




Πολύ έξυπνο αυτό που έκαναν οι επιχειρηματίες εστίασης που δραστηριοποιούνται πέριξ της Πλατείας 18 Άγγλων. 

Φρόντισαν να τοποθετήσουν, όσο διαρκεί η απεργία των εργαζομένων στην καθαριότητα, τις τεράστιες μαύρες σακούλες των σκουπιδιών τους, γεμάτες με αποφάγια ψαριών και λοιπών θαλασσινών, ακριβώς στη γωνία απέναντι με τα καταστήματα τους.

Έτσι σήμερα για να περάσει κανείς από το σημείο, πόσο μάλλον για να καθίσει, χρειάζεται αντιασφυξιογόνα μάσκα.



Δυστυχώς οι λέξεις δεν βοηθούν για να σας περιγράψουμε τη βρωμιά που αναδίδει αυτή η περιοχή .

 Το περιεχόμενο των σκουπιδιών σε συνδυασμό με τον υδράργυρο που έχει αρχίσει να ανεβαίνει επικίνδυνα  δημιουργούν έναν εκρηκτικό μίγμα , τις συνέπειες του οποίου , δυστυχώς βιώνουν πρώτοι οι καταστηματάρχες-ιδιοκτήτες ουζερί στο σημείο αυτό.




Μάλιστα τις μεσημεριανές ώρες η δυσοσμία είναι τόσο έντονη που τη νιώθεις στον αέρα από τα Νεώρια μέχρι και τον Άγιο Πέτρο.

Δεν θέλω να φανταστώ τι θα συμβεί αν πράγματι η απεργία στην ΠΟΕ-ΟΤΑ και ο αποκλεισμός της μάντρας του Δήμου Ηρακλείου διαρκέσουν μέχρι την ερχόμενη Πέμπτη. 

Σκεφτείτε μόνο πως από Δευτέρα η θερμοκρασία θα χτυπάει 35 + βαθμούς Κελσίου

Πέμπτη, 22 Ιουνίου 2017

Το πρώτο πρόγραμμα του έργου-σταθμός "Το μεγάλο μας Τσίρκο". Ο γνωστός Ηρακλειώτης που έπαιξε στο γεμάτο αντιχουντικά μηνύματα έργο


Το εξώφυλλο του πρώτου προγράμματος

Σαν σήμερα, το 1973 στο θέατρο «Αθήναιον» της οδού Πατησίων έκανε πρεμιέρα το θεατρικό έργο του Ιάκωβου Καμπανέλλη, «Το μεγάλο μας τσίρκο», ένα έργο που έγραψε ιστορία, όταν ανέβηκε μεσούσης της δικτατορίας από τον θίασο Καρέζη – Καζάκου, με τη  μουσική και τα τραγούδια της παράστασης να φέρουν την υπογραφή του  Σταύρου Ξαρχάκου.


Εξώφυλλο του δεύτερου προγράμματος

Το έργο αυτό διατρέχει, με σατυρικό, αλλά και δραματικό τρόπο, τη νεότερη ελληνική ιστορία από την Τουρκοκρατία και τα χρόνια του Όθωνα έως τη Μικρασιατική Καταστροφή και τη γερμανική Κατοχή. 



Την ιδέα για το ανέβασμα του είχε το  ζεύγος, Καζάκου-Καρέζη και  όπως είχε πει η  Τζένη Καρέζη έπρεπε «να είναι κάτι σαν λαϊκό πανηγύρι, να κλείνει μέσα του πολλή ρωμιοσύνη… και μέσα από τη σάτιρα, τον αυτοσαρκασμό, το γέλιο και το δάκρυ, να μιλήσουμε για τους καημούς και τα όνειρα της φυλής μας, για προδομένους αγώνες, για προδομένες ελπίδες… και πάνω απ’ όλα για ομορφιά. Για την ομορφιά αυτού του λαού, που δεν παύει ποτέ να αγωνίζεται, να προδίδεται, να πιστεύει και να συνεχίζει τον αγώνα του, διατηρώντας τις ρίζες του αναλλοίωτες αιώνες τώρα».«Όλα αυτά όμως θα ’πρεπε να ειπωθούν ρωμέικα, ζεστά. Καθόλου φιλολογικά. Καθόλου εγκεφαλικά. Θα’ πρεπε, δηλαδή, να γραφτεί ένα έργο που να έχει μέσα του τους σπόρους της λαϊκής μας τέχνης. Εγχείρημα δύσκολο, άπιαστο σχεδόν».

Οι θιασάρχες απευθύνθηκαν στον σπουδαίο έλληνα θεατρικό συγγραφέα Ιάκωβο Καμπανέλλη, επειδή είχε «ταλέντο, πείρα, γνώση» και στο έργο του «χτυπάει πάντα πυρετικά, σπαρακτικά και γνήσια ο σφυγμός της ράτσας». Ο Καμπανέλλης δέχτηκε με ενθουσιασμό την πρότασή τους κι έτσι προέκυψε το θεατρικό «Το Μεγάλο μας Τσίρκο».

Την παράσταση ανέλαβε να σκηνοθετήσει ο Κώστας Καζάκος με βοηθό τον Άρη Δαβαράκη, τα σκηνικά και τα κοστούμια έφτιαξε ο Φαίδων Πατρικαλάκης. Τα τραγούδια της παράστασης έγραψε ο Σταύρος Ξαρχάκος και τα ερμήνευε επί σκηνής ο Νίκος Ξυλούρης.

 Η κίνηση και η θεατρική απόδοση της σκηνής του Καραγκιόζη διδάχτηκε από τον Ευγένιο Σπαθάρη, ο οποίος διακόσμησε το χώρο της εισόδου. Τους βασικούς ρόλους ερμήνευσαν ο Κώστας Καζάκος, η Τζένη Καρέζη, ο Διονύσης Παπαγιαννόπουλος, ο Νίκος Κούρος, ο Τίμος Περλέγκας και ο Χρήστος Καλαβρούζος.

Αμέσως με το που ανέβηκε στο  θέατρο «Αθήναιον» της οδού Πατησίων αγαπήθηκε από το κοινό κι έγινε σύμβολο του αγώνα κατά της Χούντας. Αλληγορικά γραμμένο, κατάφερε να περάσει τις συμπληγάδες της λογοκρισίας, κρύβοντας δεκάδες μηνύματα κατά της δικτατορίας. 

Κάθε βράδυ γινόταν κοσμοσυρροή στο θέατρο που βρισκόταν σχεδόν απέναντι από το Πολυτεχνείο. Ανάμεσά τους και «εκπρόσωποι» του στρατιωτικού καθεστώτος, που σημείωναν και ενημέρωναν τους προϊσταμένους τους για τις αντιδράσεις των θεατών.

Οι παραστάσεις του διακόπηκαν βίαια από τη Χούντα, τον Οκτώβριο, λίγο πριν από το Πολυτεχνείο. Η Τζένη Καρέζη και ο Κώστας Καζάκος συνελήφθησαν και κρατήθηκαν στο ΕΑΤ-ΕΣΑ, ενώ συνελήφθησαν εκ νέου κατά την εξέγερση του Πολυτεχνείου. 

Οι παραστάσεις του έργου συνεχίστηκαν μετά την αποφυλάκισή τους με μεγαλύτερη επιτυχία από τις 22 Δεκεμβρίου 1973. Αμέσως μετά τη Μεταπολίτευση, στις 3 Αυγούστου 1974, το έργο ξανανέβηκε με την προσθήκη των λογοκριμένων σκηνών κι ενός τραγουδιού («Το Πρόσκύνημα») στο φινάλε της παράστασης για τους νεκρούς του Πολυτεχνείου.

Το e-storieskritis.blogspot.gr βρήκε και σας παρουσιάζει το πρόγραμμα που συνόδευσε την πρώτη παράσταση του έργου στην Αθήνα. Ένα από τα αντίτυπα του έχει ο Βαγγέλης Κρασαγάκης, ιδιοκτήτης του παλαιοπωλείου επί της Αγίου Τίτου, που βρέθηκε στην Αθήνα εκείνη την περίοδο και ως μανιώδης συλλέκτης κράτησε το πρόγραμμα και μας το διέθεσε για να αντλήσουμε τις φωτογραφίες που βλέπετε.




Ο ίδιος έχει στην κατοχή του και τα επόμενα προγράμματα της παράστασης και μάλιστα σε αυτό που συνόδευσε το ανέβασμα του έργου στη Θεσσαλονίκη βλέπουμε μεταξύ των συντελεστών το δικό μας, τον Ηρακλειώτη σκηνοθέτη Γιώργο Αντωνάκη, σημερινό καλλιτεχνικό διευθυντή του Δήμου Ηρακλείου. 



Για την ιστορία να πούμε πως ο κ Αντωνάκης σπούδασε Θέατρο στην Αθήνα  την περίοδο 1971-1974 και αποφοίτησε από τη  Δραματική Σχολή του Δημήτρη Κωνσταντινίδη. Μια από τις πιο σημαντικές συνεργασίες του ήταν αυτή με το θίασο Καρέζη-Καζάκου στο  «Το Μεγάλο μας Τσίρκο».

Ακολουθούν όλες οι σελίδες του πρώτου προγράμματος που μοιράστηκε στην παράσταση "Το μεγάλο μας Τσίρκο"



















Ο αιματοβαμένος δρόμος που πλάνευε τους επισκέπτες του Ηρακλείου (φωτογραφίες)


Οι ντόπιοι την έλεγαν οδό Πλάνης, οι Βενετοί Ruga Maistra ή Magistra και οι Τούρκοι Βεζίρ Τσαρσί. Με όποιο όνομα κι αν την συναντήσει κανείς, αναμφισβήτητα, η οδός Μαρτύρων 25ης Αυγούστου είναι ο ομορφότερος και ο πιο φορτωμένος με ιστορία δρόμος του Ηρακλείου.

Είναι ο φαρδύς, γεμάτος εντυπωσιακά νεοκλασσικά κτίρια, δρόμος που ενώνει την πλατεία των Λιονταριών με το ενετικό λιμάνι, έχοντας θέα προς το Φρούριο Κούλες.


Τον αποκαλούσαν κατά το παρελθόν οδός Πλάνης επειδή ο επισκέπτης που ερχόταν στην πόλη και έμπαινε από αυτόν θαμπώνονταν από τα εντυπωσιακά κτίρια του και νόμιζε πως και το υπόλοιπο Ηράκλειο που θα συναντούσε θα ήταν κάπως έτσι…για να αντικρύσει στη συνέχεια φτωχόσπιτα, σχεδόν παραπήγματα και πολύ φτώχεια.


Η σφαγή 700 Ελλήνων και 17 Άγγλων από τον τουρκικό όχλο στις 25 Αυγούστου 1898 έμελε γίνει η τελευταία πράξη στο Κρητικό δράμα και η αιτία για τη μετονομασία του δρόμου σε 25ης Αυγούστου.

 Μια θλιβερή ημέρα για την τοπική ιστορία που λίγοι θυμούνται και ακόμα λιγότεροι αναζητούν να μάθουν ποια γεγονότα την επισφράγισαν.

Στο βιβλίο «Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας» διαβάζουμε:

«Για την ομαλή μετάβαση της εσωτερικής διοίκησης της Κρήτης από το σουλτανικό σύστημα στο νέο καθεστώς της αυτονομίας, έπρεπε να εγκατασταθούν στις διάφορες θέσεις οι νέοι υπάλληλοι του Εκτελεστικού της Κρήτης.



Καθώς απόσπασμα του αγγλικού στρατού εγκαθιστούσε στο Ηράκλειο τους φορολογικούς υπαλλήλους το πρωί της 25ης Αυγούστου 1898, εξαγριωμένοι Τούρκοι, με την παρότρυνση των τουρκικών στρατιωτικών και διοικητικών αρχών, κινήθηκαν σε μια πρωτοφανούς αγριότητας σφαγή του άμαχου πληθυσμού, σε εμπρησμούς και λεηλασίες σπιτιών και καταστημάτων των χριστιανών.

Μεταξύ των θυμάτων ήταν και ο Λυσίμαχος Καλοκαιρινός, Υποπρόξενος της Αγγλίας στο Ηράκλειο, καθώς και 17 Άγγλοι στρατιώτες. Ο αγγλικός στόλος αναγκάστηκε να κανονιοβολήσει την πόλη, ολοκληρώνοντας την καταστροφή.

Η οδός Πλάνης

Η μεγάλη σφαγή του Ηρακλείου επέσπευσε τη λύση του Κρητικού Ζητήματος. Τα διεθνή ειδησεογραφικά πρακτορεία παρουσίασαν το δράμα της πόλης του Ηρακλείου με τα μελανότερα χρώματα και δημοσίευσαν καταλόγους των θυμάτων και των προσφύγων.

 Η πόλη τέθηκε υπό την αυστηρή επιτήρηση των στρατευμάτων των Μ. Δυνάμεων και άρχισαν ανακρίσεις για την ανεύρεση και τιμωρία των πρωταιτίων. 

Το Εκτελεστικό της Κρήτης απηύθυνε αγωνιώδεις εκκλήσεις προς τον κρητικό λαό, σε μια προσπάθεια να συγκρατήσει τα εξημμένα πνεύματα, να ελέγξει με ψυχραιμία την κατάσταση και να επισπεύσει την τιμωρία των ενόχων, ικανοποιώντας το περί δικαίου αίσθημα του χριστιανικού στοιχείου.

Όταν η 25ης Αυγούστου ήταν δρόμος για τα οχήματα

Η διαδικασία της τιμωρίας των ενόχων άρχισε στις 8 Σεπτεμβρίου 1898.Απαγχονίστηκαν 17 σημαίνοντες τουρκοκρητικοί, που θεωρήθηκαν πρωταίτιοι και υποκινητές των βιαιοπραγιών, ενώ πολλοί άλλοι καταδικάστηκαν σε πολυετείς φυλακίσεις και εξορίες.

Παράλληλα με την τιμωρία των πρωταιτίων, οι Μεγάλες Δυνάμεις αποδέχθηκαν το πάγιο αίτημα των χριστιανών της Κρήτης για την απομάκρυνση του τουρκικού στρατού, παρά τις πολλές επιφυλάξεις και τις παρελκυστικές κινήσεις της αγγλικής διπλωματίας.



Ο δρόμος προς την ελευθερία είχε ανοίξει. Στις 2 Νοεμβρίου 1898 και ο τελευταίος Τούρκος στρατιώτης εγκατέλειπε οριστικά την Κρήτη.

Στις 5 Νοεμβρίου 1898 οι Κρήτες κατέθεσαν τα όπλα, υπακούοντας στην εντολή του Εκτελεστικού, για να διευκολυνθεί η ομαλή μεταβίβαση της εξουσίας στον εντολοδόχο των Μεγάλων Δυνάμεων πρίγκιπα Γεώργιο, ο οποίος έφτασε στην Κρήτη ένα μήνα αργότερα, στις 9 Δεκεμβρίου 1898.

Η μακραίωνη περίοδος της τουρκοκρατίας στην Κρήτη είχε τελειώσει».



Η οδός 25ης Αυγούστου την ημέρα της μεγάλης σφαγής, γνώρισε τη φωτιά και την λεηλασία. Τα κτίρια της παραδόθηκαν στο τουρκικό μένος κατά τρόπο ανελέητο. 

Να σημειώσουμε πως τα οστά των σφαγιασθέντων χριστιανών εκείνη την ημέρα, όσα τουλάχιστον δεν ρίχθηκαν με μανία στη θάλασσα, βρίσκονται ξεχασμένα και παρατημένα στο Ναό του Αγίου Ματθαίου.




Τετάρτη, 21 Ιουνίου 2017

Ο σύγχρονος "πολιτισμός" μας δίπλα στον αρχαίο στο Μουσείο του Ηρακλείου






Δεν πρέπει να έχουν παράπονο οι τουρίστες που επισκέπτονται αυτές τις ημέρες το Αρχαιολογικό Μουσείο του Ηρακλείου. Μαζί με τον αρχαίο πολιτισμό μας θαυμάζουν και το σύγχρονο, γιατί τι άλλο από "πολιτισμός" είναι το να ξέρεις πως δεν γίνεται αποκομιδή σκουπιδιών λόγω κατάληψης του αμαξοστασίου του Δήμου από τους συμβασιούχους και εσύ να πετάς και να "χτίζεις" τα σκουπίδια σου στα καλάθια απορριμάτων που βρίσκονται γύρω από το μουσείο.



Η πρώτη εικόνα που συναντά σήμερα ο επισκέπτης του μουσείου μας είναι αυτή που αποτυπώνουν οι φωτογραφίες του e-storieskritis.blogspot.gr. 

Όσοι έρχονται με λεωφορεία αντικρίζουν τους ξέχειλους κάδους στη γωνία του χώρου στάθμευσης του μουσείο κι όσοι καταφθάνουν με άλλα μέσα τα καλάθια με τις κούτες. 



Αναρωτιέμαι μόνο αυτοί που έχουν αρχίσει να χτίζουν πύργο με τα σκουπίδια τους και που προφανώς είναι επαγγελματίες που ζουν από τον τουρισμό, μέχρι τι όροφο σκοπεύουν να τον φτάσουν;


Ο Κρητικός σιδηρόδρομος, τι σχεδιάστηκε και τι τελικά λειτούργησε

Η σιδηροδρομική γραμμή κατέληγε στο  Κούλε

Μπορεί κατά καιρούς οι διάφορες προτάσεις για δημιουργία σιδηροδρομικής γραμμής στην Κρήτη να αντιμετωπίστηκαν ως σχεδόν αστείες και μη ρεαλιστικές ωστόσο κατά το παρελθόν ο τόπος μας , ήταν πολύ πιο μπροστά από την εποχή του και διέθετε σιδηρόδρομο.

Αδιάψευστος μάρτυρας οι φωτογραφίες που δείχνουν τις ράγες όπου κινούνταν το τραίνο με κατάληξη το φρούριο Κούλες. Μάλιστα ακόμα και σήμερα στην περιοχή πίσω από το πρώην Ξενία και κάτω από τον Άγιο Πέτρο μπορεί να διακρίνει κανείς απομεινάρια, τις επιφάνειες τριβής των σιδηροτροχιών, του συγκεκριμένου σιδηροδρόμου που είχε βιομηχανική χρήση.


Καρναβάλι στο Ηράκλειο, στο βάθος οι ράγες του σιδηροδρόμου 

Ας τα πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Η πρώτη νύξη για σιδηρόδρομο στην Κρήτη έγινε το 1893, όταν ο Οθωμανός Γενικός Διοικητής Kρήτης, Μαχμούτ Τζελάλ,  υποσχέθηκε μεταξύ διάφορων έργων στο νησί και την ίδρυση σιδηροδρόμου.

Το 1895 γίνεται επίσκεψη του Βέλγου προξένου στην Αθήνα Louis Rochelle, που μαζί με τον μηχανικό Σαββάκη και κλιμάκιο ξένων και ντόπιων μηχανικών, περιοδεύουν σε περιοχές της διαδρομής Χανίων-Ηρακλείου και καταλήγουν σε σχέδιο γραμμής που θα ξεκινούσε από τα Χανιά και θα διερχόταν από το Ρέθυμνο και το Ηράκλειο ενώ θα κατέβαινε προς Μεσαρά και Κόκκινο Πύργο.

Τα σχέδια έμειναν τότε στη θεωρία και το 1903, στην αυτόνομη πλέον Κρήτη, ο μηχανικός Ε. Μειμαράκης, εκπονεί  μελέτη σιδηροδρομικής σύνδεσης του Ηρακλείου με την Μεσσαρά. Λίγα χρόνια αργότερα, το 1908 έχουμε από το μηχανικό Σ. Πεζανό μια νέα μελέτη ,σύμφωνα με την οποία, σε πρώτη φάση προέβλεπε σιδηροδρομική γραμμή από το Καστέλλι Κισσάμου προς Χανιά, Ρέθυμνο, Μυλοπόταμο, Άγιο Μύρωνα, Ηράκλειο, Αρχάνες, Καστέλλι Πεδιάδος, Άγιο Νικόλαο και διακλάδωση από Καστέλλι Πεδιάδος προς Ίνι.Σε δεύτερη φάση προέβλεπε και  επεκτάσεις από Άγιο Νικόλαο προς Ιεράπετρα και Σητεία, από Ίνι προς Τυμπάκι, Άγιο Βασίλειο και Ρέθυμνο, από Ίνι προς Βιάνο και από Καστέλλι Κισσάμου προς Κάνδανο.

Το 1913, στην ενωμένη με την Ελλάδα, Κρήτη, υποβάλλονται δύο προτάσεις για σιδηρόδρομο στην πεδιάδα της Μεσαράς και τραμ στα Χανιά, με την συμμετοχή Γάλλων τεχνοκρατών.



Το 1921 ο Σαββάκης πρότεινε, ενόψει της από τότε προγραμματιζόμενης διαπλάτυνσης των Θεσσαλικών Σιδηροδρόμων, το υλικό του δικτύου που θα αποξηλωνόταν και καταργούνταν (επιδομή, τροχαίο υλικό, σήματα) να μεταφερθεί στην Κρήτη και να χρησιμοποιηθεί εκεί για κατασκευή σιδηροδρομικού δικτύου μετρικού εύρους, στην εξής διαδρομή:Κίσσαμος-Χανιά-Γεωργιούπολη-Ρούστικα-Άγιος Βασίλης-Τυμπάκι-Καστέλλι Πεδιάδος-Αρχάνες-Ηράκλειο, με διακλαδώσεις από Ρούστικα προς Ρέθυμνο και από Καστέλλι Πεδιάδος προς Νεάπολη και Άγιο Νικόλαο.

Δυστυχώς κανένα από τα σχέδια αυτά δεν πήρε σάρκα και όστα ωστόσο η ανάγκη για κατασκευή του λιμανιού του Ηρακλείου, οδήγησε στην δημιουργία ενός βιομηχανικού σιδηροδρόμου, μετρικού μήκους, 6 χιλιομέτρων, από τον Κούλε με κατάληξη δυτικά, προς τον Ξηροπόταμο, κοντά στο Γάζι, όπου υπήρχε νταμάρι. Από εκεί φορτώνονταν λίθοι προκειμένου να αποπερατωθούν ο τεχνητός λιμένας και ο υπήνεμος μώλος του Ηρακλείου. Η γραμμή αυτή λειτούργησε από το 1922 έως το 1937. Την ιδέα για τη δημιουργία της είχε ο πολιτικός μηχανικός και Πρύτανης του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου Νικόλαος Κιτσίκης, ο οποίος και επέβλεψε την κατασκευή του λιμανιού. 

Πληροφορίες υπάρχουν και για κάποιο σιδηρόδρομο ντεκωβίλ μικρού μήκους στην επαρχία Κισσάμου.

Επί κυβερνήσεως Μητσοτάκη, το θέμα του σιδηροδρόμου αναζωπυρώνεται με την πρόταση Ιαπώνων επενδυτών για συνδυασμενη δημιουργία τουριστικών επενδύσεων και σιδηροδρόμου υψηλής ταχύτητας, κατά μήκος της βόρειας ακτής, όπου βρίσκονται τα μεγάλα αστικά κέντρα του νησιού και μάλιστα συμπληρώθηκε από πρόταση για δημιουργία σταθμού Διαλογής στο Ηράκλειο και σύνδεσή του μέσω σιδηροδρομικών πορθμείων με την Ιταλία, για προώθηση με βαγόνια ψυγεία (INTERFRIGO) των κρητικών προιόντων, ιδιαίτερα των πρώιμων.



Το 2000 ο  δήμαρχος Ηρακλείου Κώστας Ασλάνης εγκρίνει δύο μελέτες: η πρώτη προβλέπει την ανάπτυξη προαστιακού σιδηροδρόμου από Ηράκλειο προς Ρέθυμνο και Χανιά.Η δεύτερη, πιο προβεβλημένη, προβλέπει την ανάπτυξη τροχιοδρόμου στο Ηράκλειο σε δύο διαδρομές: η πρώτη από το κατασκευαζόμενο τότε Παγκρήτιο Στάδιο προς τα Λιοντάρια και το αεροδρόμιο Νίκος Καζαντζάκης και η δεύτερη από τα Λιοντάρια προς την Κνωσσό, με τις εξής επεκτάσεις: από το Παγκρήτιο Στάδιο προς το Γάζι και τα Λινοπεράματα, από το αεροδρόμιο προς Άγιο Ιωάννη, Καρτερό και Χάνι Κοκκίνη και από Κνωσσό προς Πανεπιστήμιο.

Το καλοκαίρι του 2007, στο συνέδριο των απόδημων Κρητών, που έγινε στο Ηράκλειο, οι συγκοινωνιολόγοι, ο Γιώργος Νάθενας και ο Βασίλης Οικονομόπουλος προτείνουν την ανάπτυξη σιδηροδρόμου στην Κρήτη, στην διαδρομή Χανιά-Ρέθυμνο-Ηράκλειο σε 50 λεπτά (20+30 λεπτά)  με πρόβλεψη για επεκτάσεις προς Κίσσαμο, Νέο Αεροδρόμιο Καστελίου Πεδιάδος και Άγιο Νικόλαο.

Ο τότε Περιφερειάρχης Σεραφείμ Τσόκας υποσχέθηκε στους δύο συγκοινωνιολόγους την εκπόνηση μελέτης σκοπιμότητας, η οποία, στις 14 Μαίου 2008 με ερώτηση στη Βουλή προς τον Υπουργό Μεταφορών Κωστή Χατζηδάκη, ζητήθηκε από κρητικούς  βουλευτές

(Με στοιχεία από ypodomes.blogspot.gr)


Τρίτη, 20 Ιουνίου 2017

Τι σχέση έχει η εικόνα του Αγίου Θωμά, στο ομώνυμο χωριού του Ηρακλείου, με τον Αλή Πασά;

  


Υπάρχει άραγε κάτι που να συνδέει το ναό του Αγίου Θωμά στο ομώνυμο χωριό του Ηρακλείου με τον Αλή Πασά στα Γιάννινα;

Παρότι εκ πρώτης όψεως τίποτα δε μαρτυρά οποιαδήποτε σχέση, μια λεπτομέρεια πάνω στην αφιερωματική εικόνα του Αγίου, προστάτη του χωριού, είναι το σημείο κλειδί που ξεκλειδώνει το γρίφο.

Λεπτομέρεια στην εικόνα για τους δωρητές της  


Δύσκολα θα μπορούσε να φανταστεί κανείς πως ανάμεσα στις γυναίκες του χαρεμιού του περίφημου Αλή Πασά υπήρχε και μια Κρητικοπούλα, μια κοπέλα που ήθελε τόσο πολύ να γλυτώσει από το μαρτύριο του να βρίσκεται στις προσταγές του Αλή ώστε στις προσευχές της ζητούσε τη βοήθεια του Αγίου Θωμά.

Άποψη του εσωτερικού του Ναού του Αγίου Θωμά

Αυτές οι προσευχές φαίνεται να εισακούστηκαν κι όταν, κάτω από συνθήκες που δυστυχώς δε γνωρίζουμε, κατάφερε να ξεφύγει από το χαρέμι και να επιστρέψει στην Κρήτη, πρώτη της φροντίδα ήταν να μεταβεί στην εκκλησία του Αγίου Θωμά και να ευχαριστήσει τον Άγιο που τη γλύτωσε.



Οι ευχαριστίες της μεταφράστηκαν με την κάλυψη του χεριού του Αγίου, επάνω στη μεγάλη εικόνα του, με χρυσό καθώς θεώρησε πως ο Άγιος Θωμάς πραγματικά έβαλε το χέρι του για να κερδίσει εκείνη την ελευθερία της.

Για την ιστορία να πούμε ο Αλή Πασάς  διατηρούσε όχι ένα ούτε δύο αλλά τουλάχιστον τέσσερα χαρέμια στα Γιάννενα με 300 γυναίκες, άλλο ένα στο Τεπελένι με 60 γυναίκες  και δύο μικρότερα στην Πρέβεζα και στην Κόνιτσα.

Ο ίδιος αποκαλούσε τις κοπέλες των χαρεμιών "τσούπρες" ή  "βαγιοπούλες" και λέγεται μάλιστα πως γνώριζε και όλα τα ονόματα τους.

Από το μουσείο του Αλή Πασά στο νησάκι στα Ιωάννινα

Την αρπαγή νεαρών κοριτσιών αλλά και μικρών αγοριών από τα σπίτια τους σε όλη την Ελλάδα, είχαν αναλάβει έμπιστοι του άνθρωποι, οι οποίοι ονομάζονταν Προμηθευτές. 

Αυτοί ταξίδευαν από το ένα μέρος της επικράτειας ως το άλλο, καμιά φορά ακόμα και μεταμφιεσμένοι, και όταν έβρισκαν κάπου μια όμορφη κοπέλα φρόντιζαν να ενημερώσουν τον Αλή Πασά.

 Εκείνος στην αρχή προσπαθούσε να πάρει το κορίτσι στο χαρέμι του με το καλο, πληρώνοντας ακριβά την οικογένεια της για την αγοραπωλησία. 

Άλλες φορές έβρισκε ανάμεσα στα μέλη των οικογενειών το κοριτσιών άτομα που θεωρούσαν τιμή τους να πάρει το κορίτσι ένας κοτζάμ Πασάς και έτσι του το χάριζαν λαμβάνοντας ένα συμβολικό δώρο. 

Όταν όμως στο αίτημα να πάρει το κορίτσι εισέπραττε άρνηση τότε επιστράτευε την απαγωγή  δια της βίας ακόμα και σκοτώνοντας την οικογένεια του κοριτσιού.




Η εικόνα του Αγίου Θωμά, το χέρι του οποίου έντυσε με χρυσό το πρώην μέλος του χαρεμιού του Αλή Πασά, βρίσκεται στο μέσο του χωριού του Αγίου Θωμά.

Είναι μια τρίκλιτη βασιλική με τρούλο, χτισμένη πάνω στα ερείπια αρχαίου κτίσματος. Τα δύο κλίτη της χρονολογούνται κάπου στον 10ο αιώνα και το τρίτο όπως και ο πρόναος στον 14ο αιώνα.


Δευτέρα, 19 Ιουνίου 2017

Να σας συστήσουμε τη Mύραινα Ελένη...κοινώς τη σμέρνα




Με αφορμή το τελευταίο περιστατικό δαγκώματος γυναίκας από σμέρνα στο Λασίθι, η οποία μάλιστα κινδύνευσε με ακρωτηριασμό, ας δούμε λίγα πράγματα για το συγκεκριμένο θαλάσσιο είδος, που ναι μεν τρώγεται όταν αλιευθεί είναι όμως αρκετά επικίνδυνο ζωντανό όταν θέλει να φάει κι όταν νιώθει πως απειλείται.

H επιστημονική ονομασία της σμέρνας είναι Mύραινα η Ελένη (Muraena helena) και ανήκει στην τάξη των Eγχελυόμορφων, όπως και το χέλι. Παρότι οι ψαράδες την θεωρούν ύπουλη η παρουσία της είναι ενδεικτική για την οικολογική ισορροπία στο συγκεκριμένο μέρος.




Αν θελήσουμε ιστορικά να δούμε τι έχει γραφτεί για τη σμέρνα θα πρέπει να ξεκινήσουμε από τον  Aριστοτέλη που είχε εντυπωσιαστεί από το πόσο συχνά και πόσα πολλά αυγά γεννάει. Ο ίδιος περιέγραψε το θηλυκό ως  μικρότερο σε μέγεθος και ποικιλόχρωμο ενώ το αρσενικό ως μονόχρωμο και δυνατό με χρώμα σαν του πεύκου. 

Οι ονομασίες της σμέρνας ως «μύραινα, μύραινος», μας λέει ο Hσύχιος,  χρησιμοποιούνταν και ως υβριστική λέξη. Ακόμα και σήμερα όμως όταν κάποιος χαρακτηρίσει μια γυναίκα ως σμέρνα το κάνει για να τονίσει χαρακτηρηστικά της όπως, η δολιότητα και η επικινδυνότητα.

Ως προς τη χρήση της σμέρνας είναι γνωστό από την αρχαιότητα πως αποτελούσε εκλεκτό έδεσμα (Δειπνοσοφιστές του Aθηναίου). Οι Ρωμαίοι μάλιστα έκαναν εκτροφή τους για να χρησιμοποιούν το κρέας τους ενώ αποτελούσε γι αυτούς και μέσο θανάτωσης, καθώς έριχναν σε δεξαμενές με σμέρνες άτομα που ήθελαν να τιμωρήσουν με θάνατο. 




Σε οτι αφορά στην ανατομία της να πούμε πως διαθέτει πολλά δόντια,κωνικά, μακριά και κοφτερά ενώ στον ουρανίσκο της έχει έναν αδένα με δηλητήριο που επικοινωνεί με ένα από τα δόντια της. 

Oταν δαγκώσει ένα υποψήφιο θήραμα χύνει μέσα του το δηλητήριο και το παραλύει, όπως ακριβώς κάνουν τα δηλητηριώδη φίδια. Το σώμα της εκκρίνει επίσης μια βλέννα που τη βοηθάει στο κολύμπι αλλά και για να προστατεύεται από τα παράσιτα. Στο αίμα της τέλος, εμπεριέχεται μια ιδιαίτερα τοξική ουσία, η οποία όμως αχρηστεύεται με τη θερμότητα. 

H σμέρνα ζει αποκλειστικά σε βραχώδεις βυθούς με κοιλώματα και έντονη βλάστηση, κοντά στις ακτές, σε ρηχά νερά, συνήθως από 5-50 μέτρα, φτάνοντας μέχρι και τα 100 μέτρα βάθος. Πολλές φορές οι μικρότερες σμέρνες βγαίνουν έξω ακριβώς εκεί όπου σκάει το κύμα. Aγαπημένος της μεζές είναι το χταπόδι γι αυτό και έχουν παρατηρηθεί κρούσματα επιθέσεων δε δύτες που έχουν ψαρέψει χταπόδια.
  
Όσοι γνωρίζουν καλά από θάλασσα λένε πως μια σμέρνα δεν επιτίθεται σε ανθρώπους εκτός και αν προκληθεί, μάλιστα δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που έχουμε δει, ειδικά σε καταδυτικούς προορισμούς, τους δύτες να τις ταΐζουν και να παίζουν μαζί τους, λες και είναι τα πιο άκακα πλάσματα.
  
Στην πραγματικότητα ωστόσο καλό είναι να την αποφεύγει κανείς γιατί όταν αποφασίσει να δαγκώσει μπορεί ακόμα και να κόψει κομμάτι από το ανθρώπινο σώμα, το οποίο δεν εγκαταλείπει ακόμα κι αν της κόψεις το κεφάλι.

Μάλιστα όταν ψαρευτεί χρειάζεται αρκετό χρόνο για να πεθάνει κι έτσι δεν πρέπει κάποιος να ξεγελαστεί βλέποντας την ακίνητη στη στεριά, καθώς μπορεί, εκεί που δεν το περιμένει, να του επιτεθεί. Γι αυτό οι ψαράδες προτείνουν καλού κακού όταν ψαρευτεί να αποκεφαλιστεί ή να περιχυθεί με ξύδι, καθώς αυτό βοηθά στο να πεθάνει γρήγορα   

Ο Κλήδονας δεν είναι μια απλή γιορτή αλλά μια τελετουργία με αρχαίες ρίζες

Ο κλήδονας δεν είναι ένα απλό πανηγυράκι που στήνεται στις γειτονιές για να περάσει η ώρα.  Αν ψάξει κανείς τις ρίζες και τα νοή...